Rights

News

Συνεχίζεται η πίεσ&#

23 Σεπτεμβρίου 2011

Αυτό το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στα Αγγλικά τον Ιούνιο του 2011, και μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε στα Ελληνικά τον Σεπτέμβριο του 2011

Το καινούργιο σχέδιο διάσωσης για την Πορτογαλία προβάλλει τους βαρείς όρους με τους οποίους συνοδεύεται το δάνειο. Eν τω μεταξύ ένας πολύ μεγάλος κοινωνικός πόλεμος για το χρέος εξελίσσεται στην Ελλάδα.

Στα τέλη Μαΐου το συμβούλιο του ΔΝΤ έγκρινε ένα δάνειο ύψους 26 δις ευρώ ($38 δις) για την Πορτογαλία, για να συνεισφέρει στο συνολικό δάνειο ύψους 78 δις ευρώ που διαχειρίζεται η Ε.Ε. Η Ευρωζώνη, μέσο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, χρηματοδοτεί με άλλα 26 δις ευρώ, και το υπόλοιπο το χρηματοδοτεί ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Οικονομικής Σταθεροποίησης (ένα όργανο υπό την αιγίδα της Κομισιόν, που απαρτίζεται από όλα τα 27 κράτη μέλη), χρηματοδοτεί με επιπλέον 26 δις ευρώ.  Το μνημόνιο συμφωνίας με την ΕΕ διαπραγματεύτηκε μια προσωρινή κυβέρνηση χωρίς την νομιμοποίηση του λαού (βλέπε Update 75), και η εμπλοκή του ΔΝΤ στην συγχρηματοδότηση του δανείου θα εντείνει και θα φέρει στο προσκήνιο τις ενστάσεις για τους όρους των δανείων. Το μνημόνιο δείχνει ότι το δάνειο της ΕΕ βάζει πάνω από 200 προϋποθέσεις, και συμπεριλαμβάνει λεπτομερείς προτάσεις για την εθνική δημοσιονομική πολιτική. Μεγάλες διαμαρτυρίες στην Πορτογαλία άρχισαν σποραδικά καθόλη την διάρκεια της περιόδου των διαπραγματεύσεων.

Οι οικονομική πολιτική που ζητήθηκε από την Πορτογαλία αντανακλά την ίδια πολιτική που επέβαλε το ΔΝΤ στην Αφρική κατά την διάρκεια της εποχής της «Διαρθρωτικής Προσαρμογής» (βλέπε Update 62) όπως η αύξηση των έμμεσων φόρων, η ιδιωτικοποίηση των κρατικών επιχειρήσεων, μια 5% μείωση στο μέσο όρο των μισθών του δημόσιου τομέα, συρρίκνωση του αριθμού των δημοσίων υπαλλήλων και επιβολή αυξημένων τελών για την πρόσβαση στις ιατρικές υπηρεσίες. Πάντως η συμφωνία περιέχει και διάφορες ασυνήθιστες προϋποθέσεις, όπως την μείωση των κινήτρων για τις ΑΠΕ, των αριθμών των δήμων, και των ασφαλιστικών ενσήμων που πληρώνουν οι εργοδότες.  Παράλληλα, η συμφωνία περιέχει περεταίρω πακέτα διάσωσης των τραπεζών, με 12 δις ευρώ να μπαίνουν σε ένα φορέα για εισροές πόρων του δημοσίου στις Πορτογαλικές τράπεζες.

Η μεγαλύτερη συνδικαλιστική ομοσπονδία της Πορτογαλίας η CGTP, περιέγραψε το πακέτο ως «μια επίθεση ενάντια στην δημοκρατία και την εθνική κυριαρχία, μια ξεκάθαρη συνθηκολόγηση στις ξένες παρεμβάσεις, μια στέρηση της ανάπτυξης της χώρας, και μια πραγματική έφοδο στον λαό και τους εργάτες».  Το συνδικάτο απέρριψε την προτεινόμενη μείωση του μοναδικού κοινωνικού φόρου που πληρώνουν οι εργοδότες σαν αποδυνάμωση του ασφαλιστικού συστήματος. Είπε επίσης ότι η προγραμματιζόμενη αναθεώρηση του εργατικού νόμου που διευκολύνει την απόλυση των εργατών ενθαρρύνει την επισφαλή εργασία.

Η εκλογές του Ιουνίου είχαν σαν αποτέλεσμα οι Σοσιαλιστές (όπου και ο ηγέτης τους είχε διαπραγματευτεί τους όρους του δανείου) να συντρίβοντε από τους Σοσιαλδημοκράτες. Ο εκλεγμένος πρωθυπουργός Πάσσος Κοέλιο είπε «είμαστε πολύ φιλόδοξοι για τις αναδιαρθρώσεις, πολύ παραπάνω από τι παρουσιάζεται στο πακέτο διάσωσης». Η κατάσταση είναι τόσο καταθλιπτική για τον Οτέλο ντε Καρβάλιο, τον ηγέτη της Πορτογαλικής επανάστασης που ανέτρεψε την δικτατορία του 1974, που στις αρχές Ιουνίου είπε «Δεν θα οδηγούσα ποτέ την επανάσταση της 25 Απριλίου εάν ήξερα ότι σήμερα θα βρισκόμασταν σε αυτήν την κατάσταση».

Στην επανεξέταση των όρων των δανείων του ΔΝΤ (βλέπε Update 75, 74) δεν θα ληφθεί υπόψη το Πορτογαλικό πρόγραμμα, διότι άρχισε μετά από την προθεσμία του Φεβρουαρίου, αλλά το δάνειο προκαλεί διάφορες άβολες ερωτήσεις. Σε σύγκριση με τις 200 προϋποθέσεις για το δάνειο της ΕΕ, στην συμφωνία με το ΔΝΤ η Πορτογαλία είχε μόνο 22 διαρθρωτικές προϋποθέσεις. Παρόλα αυτά πολλές από αυτές στην ακρίβεια είναι ομαδοποιημένες προϋποθέσεις, όπως το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων για 10 κρατικές εταιρίες να φαίνονται σαν ένα αίτημα. Επίσης, η συγχρηματοδότηση με την ΕΕ δείχνει ότι η αδυναμία να πληρεί τις προϋποθέσεις του δανείου της ΕΕ εξακολουθεί να σημαίνει ότι αναστέλλεται και το δάνειο του ΔΝΤ.

Στο Προσκήνιο το Ελληνικό Χρέος

Η Πορτογαλία υπέγραψε το πακέτο στήριξης από το ΔΝΤ μόλις πάνω από έναν χρόνο από την στιγμή που η Ελλάδα έγινε η πρώτη χώρα της ευρωζώνης να δανειστεί από το Ταμείο (βλέπε Update 71), αλλά η εμφανής αποτυχία του προγράμματος της Ελλάδας ίσως να προκαλέσει μια αλλαγή στην πολιτικής της Ευρώπης.  Το πρόγραμμα της τρόικας για την Ελλάδα υπολόγιζε ότι θα μπορεί να ξαναδανειστεί η χώρα το 2012, αλλά αυτό είναι αδύνατον, και το επιτόκιο που θα έπρεπε να πληρώσει η Ελλάδα έχει διπλασιαστεί στο 16%. Στα τέλη του Μαΐου οι οίκοι αξιολόγησης είχαν υποβαθμίσει σημαντικά την αξιολόγηση της Ελλάδας και υπολόγιζαν στο 50% την πιθανότητα για πτώχευση.

Η Ελλάδα απέτυχε να φτάσει τους αρχικούς στόχους για τα δημοσιονομικά ελλείμματα, μιας και η κυβέρνηση αποκάλυπτε συνέχεια κρυμμένες δαπάνες και δεν μπορούσε να πραγματοποιηθεί η αύξηση στην είσπραξή των φόρων.  Στις αρχές Ιουνίου ένα κοινό επιτελείο από το ΔΝΤ και την ΕΕ συμφώνησε να απελευθερωθεί το επόμενο τμήμα του δανείου, αλλά δεν ολοκλήρωσαν το σχέδιο για το δεύτερο πακέτο στήριξης.  Επιδεινώθηκαν οι προϋποθέσεις του υπάρχοντος προγράμματος, με την κυβέρνηση τώρα να περιμένει να εισπράξει 50 δις ευρώ μέσω των ιδιωτικοποιήσεων αντί για τα 15 δις ευρώ που συμφώνησε στην τελευταία επιθεώρηση (βλέπε Update 75).

Στις αρχές Απριλίου το Γερμανικό περιοδικό Ντερ Σπίγκελ δημοσίευσε το σχόλιο ότι το ΔΝΤ είχε αναγνωρίσει επιτέλους ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να αναδιαρθρώσει το χρέος της (βλέπε Update 75, 73, 72) επειδή το πρόγραμμα λιτότητας δεν επρόκειτο να πετύχει. Το περιοδικό ανέφερε ότι η ελληνική κυβέρνηση, η ΕΚΤ και άλλες μεγάλες Ευρωπαϊκές χώρες απέρριψαν την θέση του ΔΝΤ στις διαπραγματεύσεις του προγράμματος.  Αφού δημοσιεύτηκε το άρθρο, το ΔΝΤ αρνήθηκε ότι είχε προτείνει την αναδιάρθρωση, αλλά παρόλα αυτά οι αγορές ομολόγων παρέμειναν σε ανησυχία.

Στις αρχές Μαΐου, πάνω από 400 ακτιβιστές από την Ελλάδα και όλο τον κόσμο βρέθηκαν στην Αθήνα να αντιμετωπίσουν την παρούσα κρίση χρέους της Ευρωπαϊκής περιφέρειας, να σχεδιάσουν την διεθνή αλληλεγγύη και τις συντονισμένες δράσεις ενάντια στην δημοσιονομική λιτότητα. Η συνάντηση συζήτησε εναλλακτικές προτάσεις όπως τον λογιστικό έλεγχο και μη αναγνώριση του χρέους.  Η διάσκεψη συμπεριλάμβανε και παρουσιάσεις από το Εκουαδόρ, την Αργεντινή και την Βραζιλία.  Η διακήρυξη των συμπερασμάτων της συνάντησης στην Αθήνα κάλεσε τους λαούς της Ευρώπης να «αμφισβητήσουν τις πολιτικές λιτότητας της ΕΕ και του ΔΝΤ, να εναντιωθούν στην χρηματοπιστωτική ισχύ και να αρνηθούνε την σκλαβιά του χρέους.  Καλούμε τους λαούς του κόσμου να δείξουν την αλληλεγγύη τους». Υπάρχει τώρα αυξανόμενη πολιτική πίεση για μια ανεξάρτητη επιτροπή λογιστικού ελέγχου και για χρηματοπιστωτική ρύθμιση στην Ελλάδα αλλά και παρόμοιες κινήσεις για δικαιοσύνη στο χρέος και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες όπως στην Ιρλανδία.

Κατά την διάρκεια της επιθεώρησης τους ΔΝΤ και της ΕΕ στα τέλη Μαΐου, η κεντρική πλατεία της Αθήνας που βρίσκεται μπροστά στην Βουλή μετατράπηκε σε μια μεγάλη στάσιμη διαμαρτυρία με μόνιμη παρουσία. Με τουλάχιστον 30 000 στην πλατεία στις καθημερινές και μέχρι και 200 000 ένα Σαββατοκύριακο στις αρχές Ιουνίου, οι διαδηλώσεις συγκρίνονται με τα μεγάλα κοινωνικά κινήματα που έριξαν τις κυβερνήσεις της Τυνησίας και της Αιγύπτου. Η λαϊκή συνέλευση ψήφησε ότι «Δεν θα φύγουμε από τις πλατείες, μέχρι να φύγουνε αυτοί που μας οδήγησαν εδώ: Κυβερνήσεις, Τρόικα, Τράπεζες, Μνημόνια και όλοι όσοι μας εκμεταλλεύονται. Τους διαμηνύουμε ότι το χρέος δεν είναι δικό μας».

Όπως έχουν κάνει πολύ άλλοι, ένα άρθρο από το κέντρο έρευνας στην Ουάσινγκτον (New America Foundation) σύγκρινε την κατάσταση της Ελλάδας με της Αργεντινής πριν από την πτώχευση του 2001. Η συγγραφέας Michele Wucker λέει ότι η Ελλάδα και άλλα κυρίαρχα κράτη πρέπει να αναδιαρθρώσουν το χρέος και ότι μια «προγραμματισμένη χρεοκοπία θα ελαττώσει το ρίσκο που συνοδεύει μια ανεξέλεγκτη κατάρρευση σαν της Αργεντινής».

Ενδιαφέρουσες συγκρίσεις έχουν γίνει και με την Ισλανδία, που δεν έχει συμφωνήσει να αποπληρώσει το συνολικό χρέος στους πιστωτές των χρεοκοπημένων ιδιωτικών Ισλανδικών τραπεζών. Η κυβέρνηση έχει επιμείνει στο να καταθέτει οποιοδήποτε πρόγραμμα αποπληρωμής σε δημοψήφισμα και η πιο πρόσφατη ψήφος τον Απρίλη απέτυχε να συγκεντρώσει αρκετή στήριξη. Μετά από περισσότερο από 2 χρόνια, το πακέτο στήριξης από το ΔΝΤ πάει καλά, (βλέπε Update 71, 68, 67), παρόλες τις απαιτήσεις των μεγάλων πιστωτών του ΔΝΤ για πλήρη αποπληρωμή των πιστωτών. Ο Aditya Chakrabotty της Γκάρντιαν υποστηρίζει ότι η άρνηση να αποπληρωθούν οι ιδιώτες πιστωτές σημαίνει ότι «τώρα φαίνεται μια διαφορετική περίπτωση, του πώς να ελαχιστοποιηθούν οι μιζέριες της χρηματοπιστωτικής κατάρρευσης αγνοώντας την ορθόδοξη οικονομική πολιτική. Η Ισλανδία ήταν μια χώρα που διαλύθηκε από την γρήγορη και ακατέργαστη εφαρμογή του δόγματος των ελεύθερων αγορών και έχει καταλήξει πολύ καλύτερα από τι οι κριτικοί της υπολόγιζαν».

Οι προϋποθέσεις των δανείων θέμα συζήτησης και έξω από την Ευρώπη

Οι ευρωπαϊκές χώρες δεν είναι μόνες τους στην αντιμετώπιση της λιτότητας.  Ένα δημοσίευμα του Κέντρου για την Οικονομική και Πολιτική Έρευνα (Center for Economic and Policy Research) με βάση της ΗΠΑ αναφέρει ότι τα χρέη της Τζαμάικας είναι μη-βιώσιμα και ότι οι «προκυκλικές μακροοικονομικές πολιτικές, εφαρμοσμένες κάτω από την αιγίδα του ΔΝΤ έχουν καταστρέψει τις πρόσφατες και παρούσες οικονομικές προοπτικές». Συμπεραίνει ότι «το μείγμα της πολιτικής θέτει σε ρίσκο την διαιώνιση ενός μη βιώσιμου κύκλου όπου οι δημοσιονομικές περικοπές οδηγούν σε χαμηλή ανάπτυξη, επιδεινώνοντας το βάρος του χρέους και τελικά καταλήγοντας σε περαιτέρω περικοπές και ακόμα χαμηλότερη οικονομική ανάπτυξη».